پرورش نیمه متراکم آرتمیا در استخرهای خاکی(قسمت اول)
پرورش نیمه متراکم آرتمیا در استخرهای خاکی
SEMI-INTENSIVE CULTURING IN FERTILIZED PONDS
منبع : ویم تاکرت و پاتریک سارجلوس WIM TACKAERT and PATRICK SORGELOOS
تهیه و تنظیم: رضا احمدی r_ahmadi@ifro.ir
(کارشناس ارشد و عضو هیئت علمی مرکز تحقيقات آرتميای کشور) -آذر ماه 1389
مقدمه
تولید سیست وبیومس آرتمیا درشرایط متراکم و همچنین نیمه متراکم و گسترده انجام می پذیرد. تولید متراکم آرتمیا در سیستم های تانک در محیط بسته و در شرایط کاملا کنترل شده انجام می گیرد. پرورش نیمه متراکم و گسترده، به پرورش آرتمیا در شرایط فضای باز اطلاق می شود. پرورش نیمه متراکم آرتمیا درحوضچه های پرورشی کوچک وبا درجات نسبتا" قابل قبولی ازکنترل عوامل محیطی مثل شوری آب وزمان تعویض آب و دسترسی به غذا صورت می پذیرد. پرورش گسترده آرتمیا به برداشت آرتمیا از دریاچه های بزرگ نمک با شرایط شوری آب بالا مثل دریاچه های بزرگ تولید نمک ویا دریاچه های بزرگ شور(مثل دریاچه ارومیه وسایر دریاچه های آب شور ) اطلاق می گردد. از آنجایی که آرتمیا به شدت مستعد شکار شدن بوده وهیچ اندام دفاعی ندارد ، پیش نیاز اصلی برای پرورش نیمه متراکم و گسترده آن در دسترس بودن آب با شوری کافی است که در این شوری بالا ماهی ها و همچنین سایر بی مهرگان قادر به رشد وزندگی نباشند . این شرایط در بیشتر استخرهای آب شور وسایر زیستگاههای آب شور با شوری بیشتر از 80 تا 100 گرم در لیتر مهیا می گردد ، هر چند گزارش گردیده که در برخی از زیستگاهها موجودات مزاحم مثل ماهی و برخی حشرات حتی در شوری بیشتراز 100 تا 130 گرم در لیتر نیز قادر به زندگی ورشد بوده اند.
جمعیت های طبیعی آرتمیا به طور گسترده ای در بیش از پنج قاره در انواع زیستگاههای طبیعی مانند دریاچه های آب شور داخلی ، تالابهای ساحلی و به خصوص در استخرهای تولید نمک تجاری تبخیری در مناطق ساحلی گسترش یافته است (23). لیست اخیر از سایت های تولید جمعیت های طبیعی آرتمیا (3)، گسترش مناطق طبیعی وزیستگاههای این جاندار را در بیش از 350 منطقه مختلف در سطح جهان آشکار می کند.
بسیاری از جمعیت طبیعی آرتمیا دارای تراکم کمی هستند، این امر عمدتا بدلیل محدودیت غذایی آرتمیا در اثر مواد مغذی کم در آب است. چند مورد استثنا که دارای بهره وری بالاتر هستند (عمدتا استخرهای بزرگ استخراج نمک) که در مناطقی با ضرایب یوتروفی بسیار بالا (به عنوان مثال ، در نزدیکی مراکز جمعیتی ، مصب ، یا مناطق مانگرو) قرار دارند، از جمله محل استخراج نمک لسیل در خلیج سان فرانسیسکو ، و خلیج نمک Bohai در چین (4) . برآورد میزان تولید آرتمیا در چند زیستگاه طبیعی آن در جدول شماره 1 داده شده است. در نتیجه بهره وری کم از آنها، به طور کلی در اکثر زیستگاههای طبیعی فقط امکان پرورش آرتمیا بصورت گسترده وبرداشت بیومس آرتمیا از آنها وجود داشته و تولید سیست در این زیستگاهها به ویژه هنگامی که شرایط زیست محیطی آنها نسبتا پایدار است ، رخ می دهد، لذا تولید سیست در این زیستگاهها اندک و بسیار نامنظم است. علاوه بر این ، چون کیفیت سیست آرتمیا از یک گونه واسترین خاص تا گونه واسترین دیگر وهمچنین از یک صید تا صید دیگردر یک زیستگاه مشخص کاملا متفاوت است( 5 و6)، لذالازم است برای تعیین ارزش غذایی سیست برای کاربرد خاص در آبزی پروری ، توجه بیشتری به تغذیه آرتمیا معطوف گردد.
شکل شماره 1 نشانگر طرحی شماتیک از استخرهای (تبخیری) تولید نمک ساحلی است که نمایانگر حرکت و جریان آب دریا در طی یک سری از برکه های پی در پی است که در آن شوری به تدریج وبا تبخیر آب دریا افزایش داده می شود. در طی این فرایند ، با رسوب نمکهای دریایی با حلالیت کم ( کربناتها )، نوبت به رسوب نمکهای دریایی با حلالیت بیشتر مثل گچ می رسد(شکل 2). در نهایت ، هنگامی که آب دریا به حدود یک دهم حجم اصلی آن تبخیر گردید آب نمک اشباع تشکیل گردیده و به کریستالایزرها که در آن کلرید سدیم خالص رسوب می نماید منتقل می گردد. جمعیت آرتمیا تنها در حوضچه های تبخیربا شوری متوسط ، یعنی از حدود 90 گرم در لیتر( سطح تحمل بالای شوری برای شکارچیان آرتمیا) تا شوریهای حدود 200 الی 250 گرم در لیتر قابل مشاهده است. در شوریهای بالاترجمعیت های آرتمیا در اثر گرسنگی و یا به علت افزایش انرژی لازمی که برای دفع وتنظیم غلظت یونی در بدنش نیاز دارد (7) و یا بعلت مسمومیت ناشی از افزایش شوری و تغییرات شدید در ترکیبات یونی محیط زندگی که در اثر رسوب و غنی سازی تدریجی نمکهای مختلف در سطح بدنش اتفاق میفتد، می میرند. صنایع بسیار گسترده ای ازتولید نمک (به عنوان مثال ، عملیات مکانیزه از صدها تا هزاران هکتار که دارای حوضچه های تبخیر ی بیشترازصدها هکتارهستند) در منا طقی از جهان با نرخ تبخیر بالا و بارش محدود (به عنوان مثال ، در مناطق مختلف استرالیا ، امریکای لاتین ، مکزیک ، ایالات متحده ، چین ، جنوب فرانسه و جنوب شرقی ایتالیا) و معمولا درحال تولید (هر چند نه لزوما برداشت) درتمام مدت طول سال می باشند. در مقابل ، بسیاری از واحدهای کوچک در مقیاس روستایی برای تولید نمک در کمربند استوایی - نیمه گرمسیری فقط در طول یک دوره محدود از سال فعال هستند مثلا در طی 3 تا 6 ماه در طول فصل خشک در زمانی که شرایط مطلوب برای ساخت نمک وجود دارد ، فعالیت می نمایند.
واحدهای بسیار بزرگ تولید نمک تنها می تواند با توجه کافی به حضور آرتمیا در آنها مدیریت شوند ، به خصوص برای کنترل پراکندگی فرصت طلبانه آرتمیا (3) وقتی شرایط هیدرو بیولوژیکی بهتری برای تولید نمک وجود دارد (4و8و10) در نتیجه ، مراکزتولید نمک در مقیاس بزرگ فقط می توانند برای برداشت گسترده آرتمیا مفید باشند. واحدهای کوچک بسیار راحت تر مدیریت شده ودارای امکانات واقعی برای تولید بیومس وسیست آرتمیا از طریق رهاسازی با سویه های انتخاب شده ، کنترل شوری ، زمان تعویض آب در استخرها ، دسترسی به مواد غذایی ، جلوگیری از حضورشکارچیان ، و غیره می باشند.در این جزوه سعی شده تا نیازهای اساسی و استراتژی لازم برای تولید نیمه متراکم آرتمیا در استخرهای پرورشی با آب شور ( که فقط در فصول مشخصی از سال در حال فعالیت هستند) پوشش داده شود.
