پرورش نیمه متراکم آرتمیا در استخرهای خاکی(قسمت سوم)
پرورش نیمه متراکم آرتمیا در استخرهای خاکی(قسمت سوم)
SEMI-INTENSIVE CULTURING IN FERTILIZED PONDS
منبع : ویم تاکرت و پاتریک سارجلوس WIM TACKAERT and PATRICK SORGELOOS
تهیه و تنظیم: رضا احمدی r_ahmadi@ifro.ir
(کارشناس ارشد و عضو هیئت علمی مرکز تحقيقات آرتميای کشور) -آذر ماه 1389
ه – کود دهی استخرها:
1- نیازهای عمومی:
قبل ازرهاسازی آرتمیا در استخرها ، ذرات ریز غذایی باید به اندازه کافی در آب استخرها به منظور تضمین بهره وری جمعیت زیاد آرتمیا وجود داشته باشد. آب با رنگ سبز متمایل به قهوه ای و شفافیت کمتر از 20 سانتی متر که عمدتا حاوی غلظت بالایی ازگیاهان پوسیده خرد شده ویا جلبک است ، می تواند به عنوان غذا توسط آرتمیا استفاده شود. این امر به طور کلی در مورد استخرهای ساحلی تولید نمک مرتبط با مناطق منگرو(جنگلهای حرا) یا مصب های بادرجه یوتروفی بالا امکان پذیر گردد.
انتقال مواد غذایی از مناطق منگرو(جنگلهای حرا) یا مصب های بادرجه یوتروفی بالا توسط پمپاژ درهنگام پایین آمدن سطح آب دریا می تواند بیشتر باشد( 14) . در این وضعیت از دسترسی قابل توجه به مواد غذایی ، حداقل قبل ازرها سازی ناپلی های آرتمیا در استخرها ،کوددهی مورد نیاز نمی باشد. آبهای بسیار روشن ودارای شفافیت بالا (بیشتر از 30 سانتی متر) به اندازه کافی غنی نمی باشند و نیاز به کوددهی برای افزایش دسترسی به مواد غذایی طبیعی ، 3 تا 7 روز قبل از رهاسازی آرتمیا دارند. چون هدف تولید متراکمی از فیتوپلانکتونها است ونه فیتو بنتوزها ، ضروری است تا عمل کوددهی استخرها زمانیکه بطور کامل آبگیری شده اند، صورت پذیرد. در سیستم پرورشی با جریان آب دائمی موجود از یک استخر به استخر دیگربهتر است که استخرهای با شوری آب کمتر کوددهی شوند چون تجربه نشان داده است که معمولا ایجاد شکوفایی فیتوپلانکتونی با کوددهی در استخرهای با شوری بالاترمشکل است، زیرا در این استخرها واکنشهای شیمیایی امکان دسترسی به غذا را فقط برای تعداد کمی از گونه های فیتوپلانکتونی محدود می سازد . مطابق آخرین سیستم طراحی شده برای پرورش آرتمیا، آبهای غنی از فیتوپلانکتونها نهایتا به استخرهای با شوری بالاترانتقال می یابند.
دو نوع کود ویا ترکیبی از هر دو می تواند مورد استفاده قرار گیرد: 1- کودهای آلی، مثل كود مرغي خشك شده و 2- كودهاي معدني (تركيبات تجارتي مورد استفاده در كشاورزي) كه داراي مقادير زيادي فسفر ونيتروژن هستند. معمولا كودهاي معدني باعث رشد سريع فيتوپلانكتونها در استخرها مي شوند، در حالی که واكنش کودهای آلی آهسته تر اما تاثير آنها دراز مدت تر است، لذا اين كودها در مرحله اول باید به توسط عمل باکتری ها تخمير گردند تا انتشار مواد مغذی گیاهی در آنها انجام پذيرد. علاوه بر این ، برخی از کودهای آلی همچون کود خشک مرغي به آسانی در تمام ستون آب استخرهاي پرورشي پراكنده مي گردند. از آن جهت که آنها هنوز هم واجد بیش از 20 ٪ پروتئین هستند ، اين كودها ممکن است به عنوان یک منبع غذایی مستقیم برای آرتمیا عمل کنند. كودهاي آلی ارزان تر از کودهای معدني هستند اما شامل تاثيرات گسترده تري بوده و در نتیجه در استفاده از آنها بايد دقت بيشتري صورت پذيرد. علاوه بر این ، کودهای آلی ، به ویژه هنگامی که به درستی پراكنده نمی شوند ، ممکن است دراثرتجمع و پوسیدگی و ایجاد مناطق بی هوازی در كف استخرها، باعث کمبود اکسیژن ،توليد اسید و سمیت و يا تولید سولفيدهاي هیدروژن بشوند.
پیش بینی كاربرد مقاير صحيح از اين كودها دشوار است ،زيرا اين مقدار مي تواند به علت تفاوت آب و هوایی و باروری کمی و کیفی آب و خاک از محلي به محل ديگر متفاوت باشد. گزارش شده که حداقل غلظت نیتروژن و فسفر در آب به منظور به دست آوردن شكوفايي فيتوپلانكتوني مورد نیازدر آب باید به ترتیب 1 تا 2 میلی گرم برليتر و 1/0 میلی گرم برليتر باشد(Morales, 86). برنامه های مختلف دیگری ازكوددهي مي تواند به نفع انواع مختلف ازمواد غذایی دیگر در استخرهاباشد، به عنوان مثال ، فيتوپلانکتونهای مناسب با نسبت بالایی از نیتروژن به فسفرنيازدارند در حالی که کودهای آلی ، که معمولا داراي فسفر بالایي هستند ، باعث افزایش رشد جلبک ها ي نامطلوب رشته ای مي شوند. برنامه كوددهي آرتمیا در استخر بمنظور تسهيل در دسترسي به فیتوپلانکتونها تنظیم گرديده. مقاديرزیر می تواند به عنوان یک راهنما توصیه شود. ثابت شده كه استفاده از اين مقادير مي تواند موثر باشد اما نسبتهاي كاربردي ديگرکه شامل ترکیبی از هر دو کودهای آلی و معدنی باشد، نيز قابل حذف نیستند.
2- کودهای آلی:
بهترین نتایج تا به امروز از کود مرغي به دست آمده است. اگر چه كود گاوي و سرگین بز با موفقیت در برخی از موارد بكار برده شده اند ، اما کود مرغي ، برعكس برخی از کودهای دیگر مانند استفاده ازكود گاوي (نسبت ازت به فسفر کم : به نسبت1 به5، بعلت وجود غلظت بالايي از مواد هضم نشده نامحلول) موثرتر است وباعث توليد بيشتر فيتوپلانكتونها و شکوفايي آنها است زيرا داراي نسبت بالاي ازت به فسفر (5/3 به1) و با امكان خردشدن بيشتر ، سطح وسیعتری را برای تجزيه وتخمير باکتری ها فراهم مي كنند. علاوه بر این ، اين كودها در ته حوضچه پرورشي جمع وانباشته نمي شوند زيرادر آب بخوبي قابل حل شدن هستند، اما افزایش قابل توجهی در رشد فيتوبنتوزها ویا «جلبك لب لب» زمانيکه ازكود گاوی استفاده شده گزارش گردیده است(15).کود مرغي نیاز به خشک شدن و الك شدن برای حذف مواد باقی مانده مثل، سبوس ، پر ، و غیره داشته و بهتر است به ذرات بسيار ريزي خرد گردد تا به عنوان یک منبع غذایی مستقيم برای آرتمیا قابل استفاده باشد. نتایج خوبی در مورد استفاده از عصاره كودمرغي (1:1 نسبت کود به آب دریا) در استخرهاي پرورشي گزارش شده است (11).
کود مرغی خشک بمقدار 5/0 تا 25/1 تن در هکتار در شروع دوره پرورشي و با كوددهي مجدد 100 تا 200 کیلوگرم در هر 2 تا 3 روز استفاده می شود.
3- کودهای معدني:
ترکیبی از 100 کیلوگرم در هکتارمونو آمونیوم فسفات (نسبت ازت : فسفر : پتاسيم) براساس درصد وزني (16و20و0) و 50 کیلوگرم در هکتار نیترات آمونیوم (33و0و0) ؛ در مراحل اوليه كوددهي گرديده وهرهفته 50 و 25 کیلوگرم در هکتار ازهركدام، مجددا كوددهي شود.
ترکیبی از 50 کیلوگرم در هکتار دی آمونیوم فسفات (نسبت ازت : فسفر : پتاسيم) براساس درصد وزني (18و46و0) و 50 کیلوگرم در هکتار اوره (44و0و0) در مراحل اوليه كوددهي گرديده وهرهفته 25و20 کیلوگرم در هکتار ازهركدام، مجددا كوددهي شود.
100كیلوگرم در هکتار اوره (44و0و0) در مراحل اوليه كوددهي گرديده وهرهفته 40 کیلوگرم در هکتاردر استخر ها يي که سطوح طبیعی فسفرآنها زیاد است كوددهي گردد.
اخيرا یک محصول جانبی صنعتی بنام گلوتامات مونوسديم كه از ملاس قند یا نیشکر مشتق شده است با موفقیت به عنوان یک کود ارزان برای استخرهاي پرورش آرتمیا استفاده می شود. مقدار استفاده ازآن حداكثر 2500 ليتر درهر هكتار مي باشد. اين تركيب در القاء شکوفايي متراکم فيتوپلانكتوني بسیار موثر مي باشد ولي با در نظرگرفتن اسیدی بودن آن بايستي پساب حاصل از تخمیر مونوسديم گلوتامات در مقادیر کم اما بصورت مکرر استفاده شود.
کودهای آلی و معدنی هر دو باید دقيقا به طور مساوی بر روی سطح استخرهاي پرورشي پخش شوند .کودهای پليت شده (به عنوان مثال:00:20:16) كه بطور آهسته حل مي شوند، بايد اول در مقداري آب بطور كامل ( در طي شب ) حل گشته وسپس در سطح استخر پاشيده شوند و یا بر روی یک سکو در مناطق ورود جریان آب سريع (به عنوان مثال ، در نزدیکی محل ورود آب دريا) در 15 تا 20 سانتی متري زير سطح آب قرار داده شوند تا اطمینان كامل از انتشار گسترده و حتی مخلوط شدن آنها حاصل گرديد و از هر گونه نفوذ مواد مغذي اين كودها در داخل خاك كف استخر جلوگیری بعمل آيد.
با وجودی که به طور کلی این کودها مستقیما به استخرهاي پرورش آرتمیا اضافه مي گردند ، تعدادي از پرورش دهندگان از استخرهاي موسوم به «استخرهاي تولید مواد غذایی مورد نياز استخرهاي پرورش آرتميا» که از آنها براي تغذيه استخرهاي پرورش آرتميا استفاده مي گردد نيز استفاده مي كنند. این استخرها بايستي حوضچه هايي با شوری کم ، 50 تا 80 گرم درليتر باشند، که لزوما در سري استخرهاي توليد نمك قرار ندارند. تولید وتراكم بالاي فیتوپلانکتون در این حوضچه ها از طریق مصرف آب سبزحاصل ازاستخرهاي پرورش ماهی و میگو و یا از طریق كوددهي مکمل باخروج وريزش عمودی ومستقيم مدفوع مرغ درمزارع پرورش طيور در آنها به حدكثر مي رسد (11و12).
و- انتخاب سويه آرتمیا:
با توجه به درجه بالایی از تنوع ژنتیکی ( 16 ) وهمينطورتنوع اندازه (بيومتريك) ، و خصوصیات فیزیولوژیکی (5و17) موجود در میان سويه هاي آرتمیا، انتخاب بهترین سویه آرتميا جهت سازگاري با شرایط خاص زیست محیطی (مخصوصا رژیم دمايي) مزارع پرورشي و همچنين انتخاب سويه مناسب برای كاربردهاي بعد ي آنها در مزارع آبزی پروری ، بسیار مهم است. انتخاب سويه می تواند براساس اطلاعات موجود از رشد و عملکرد تولید (18و19)، صفات باروری(20) ، تحمل غلظت آنیونها (21) و به خصوص مقاومت به شوری و دما (22) صورت پذيرد. علاوه بر این ، هر زمان که ممکن است ، باید پرورش آزمايشي جهت مقایسه و ارزيابي بيولوژيكي در شرایط نسبتا مساوي و مشابه با استفاده از ابهای شورموجود درهرزیستگاه به عنوان محیط کشت انجام پذيرد. انتخاب سويه همچنین ممکن است با استفاده از نوع تولید در نظر گرفته شده براي آرتمیا در آبزی پروری های محلی محدود گردد ؛ به عنوان مثال ، اگر فقط توليد ناپليوس کوچک برای تولید لارو مراحل اولیه ماهی و میگو مد نظر باشد ، سويه اي از آرتميا كه تولید سیستهای کوچک و ناپليوسهاي مورد نیاز(با اندازه كوچك) را بكند ترجیح داده مي شود(23). از طرف دیگر ، اگر آبزی پروران محلی در درجه اول به بیومس آرتمیا به عنوان یک غذاي آغازي ویا رژیم غذایی مورد نياز براي بلوغ میگونياز دارند ، در اينصورت سويه اي كه نشانگررشد و بقا خوب ومناسب و همچنین ویژگی های غالب تولید مثلي بروش سيست زايي باشد، مناسبترين سويه پرورشي خواهد بود.
(توضيحات مترجم : بر اساس طرحهاي تحقيقاتي صورت گرفته درموسسه تحقيقات شيلات ايران سويه دوجنسي آرتميا ساكن در درياچه اروميه داراي برتري نسبي جهت توليد بيومس آرتميا وسويه پارتنونتيك آرتميا اورميانا كه ساكن در آبگيرهاي اطراف درياچه اروميه هستند داراي برتري نسبي براي توليد سيست با مقادير بيشتر واندازه كوچكتر هستند. هنوز سويه اي مناسب وسازگاراز ميان سويه هاي آرتمياي موجود در مناطق گرمسير كشور جهت توليد در اين مناطق وبويژه در استانهاي جنوبي كشور معرفي نگرديده است. به نظر مي رسد استحصال سيست از سويه هاي آرتمياي ساكن در رودخانه مهران در حوالي شهرستان بستك ويا سويه ساكن در درياچه نمك قم وساير مناطق گرمسيرومقايسه عملكرد آنها با سويه هاي شناخته شده موجود آرتميا در كشوربه منظور تعيين سويه مناسب پرورشي در مناطق جنوبي كشور وسواحل خليج فارس ودرياي عمان كاملا قابل توصيه وضروری باشد.)
ز- روشهاي رهاسازي آرتميا:
رهاسازي آرتمیا باید در اولين زمان ممكن در آب شور استخرهاي پرورشي که در آن هیچ شکارچی (پرداتور) یافت نمي شود (به عنوان مثال ، معمولا در شوری حدود 100 گرم در لیتر) انجام گيرد. در سیستم های جديد توليد نمك با زمان کوتاه تعويض آب دراستخرهاي پرورشي ، رها سازي آرتميا درحوضچه هاي پایین دست با شوری بالاتر لازم نیست، زيرا رها سازي آرتميا در آنها به تدریج با انتقال سيستها يا ناپليو س هاي آرتمياهاي موجود در استخر پرورشي صورت خواهد گرفت. اگر چه تولید مناسب آرتمیا در تراکم رهاسازي برابر با 50 ناپليوس در هر ليتر استخرهاي پرورشي توسط برخي از محققين گزارش شده است (24)، ولي دومحقق تايلندي ديگر رشد سریعتر و بلوغ و همچنین باروری بالاترآرتميا وسيست حاصل از آنرا با تراکم رهاسازي 20 ناپليوس در هر ليتر گزارش كرده اند(25).براساس مشاهدات ، روشن است که رهاسازي كمتر(10 تا 20ناپليوس در هرليتر) به طور کلی به همان اندازه موثر (حداقل تحت شرایط درجه حرارت نرمال) و لذا مقرون به صرفه تراز رهاسازي زيادتر است كه موجب افزایش جمعیت سریعتري درمقایسه با حالت رهاسازي كم مي باشد. مقدار سیست مورد نیاز برای به دست آوردن تعداد ناپليوس مورد نیاز برای رهاسازي (با در نظر گرفتن 30درصد مرگ و میر در هنگام رهاسازي) از محاسبه حجم آب استخر و تفريخ موثره توده سيست انتخابي(26) قابل برآورد مي باشد. سیست ها ترجیحا در محلی نزدیک به استخرهاي پرورشي تفريخ مي شوند.شرايط تفريخ كاملا مناسب (26)، با توجه به شرایط مزرعه اغلب دشوار وغير قابل دسترس مي باشد، با این حال ، جنبه های زیر باید مورد توجه قرار گيرند:
برای جلوگیری ازگرم شدن بیش از حد حرارت ظروف توسط نور مستقیم خورشید، عمل تفريخ بايد در محلي پوشیده با سقف ويا با سایه بان صورت پذيرد.
ظروف شفاف ، ترجیحا قیفي شکل ، استفاده شود. اگراز ظروفي با قاعده تخت استفاده مي شود ، آنها باید داراي چندين نقطه وخطوط هوادهی در كف ظرف باشند تا از آنها برای ارائه هوادهی خوب ومخلوط کردن آب استفاده شود.
ظروف تفريخ باید در طي مدت تفريخ بخوبي نوردهي شوند تا داراي تراكم نوري مناسبي باشند(27). به ویژه هنگامی که سیست ها در اواخر بعد از ظهر یا غروب انکوباسيون مي شوند.
هواي مورد نياز از دمنده هوا(ايربلوئر) ، کمپرسور ، چند پمپ آکواریومي هوادهي ميشود كه انرژي مورد نياز آنها توسط برق حاصل از شبكه ، ژنراتور و یا باتری تامین می شود.
براي انكوباسيون از آب دريا، بسيار تميز با شوري 20تا35 قسمت در هزار، فیلتر شده از طریق فیلتر پارچه اي خوب (100 میکرون) استفاده شود.
بی کربنات سديم باید به میزان 1 گرم در لیتر به محلول انكوباسيون اضافه شود تا به عنوان بافر آب دریا عمل نمايد.
تراکم سیست، مخصوصا تحت شرایط غير متعارف تفريخ، نباید از 1 گرم در لیتر تجاوز كند.
ضروری است تا ناپلیوسهای حاصل از عمل تفریخ در مرحله اینستار1 برداشت شوند . این امر توسط برداشت نمونه سیستها در فواصل زمانی منظم و یا از نرخ تفریخ (hatching rate) و یا از اطلاعات موجود در باره همزمانی بیشترین تفریخ (hatching synchrony)این توده سیست ها استفاده می گردد(28). ناپلی های با اینستارهای بالاتر قادر به زنده ماندن تحت تاثیر شوک شوری حاصل از انتقال از آب دریا به شوری100 گرم برلیتر آب (شوری آب استخرها) نیستند. پس از تفریخ ، ناپلی های حاصله باید کاملا شسته شده و با توری 125 میکرونی فیلتر شده ، به آب کاملا تمیز دریا و یا آب استخرهای پرورشی و یا به آبی با شوری بین آب دریا و آب استخرها منتقل شوند. آنها حالا آماده رهاسازی در استخرهای پرورشی هستند. اگر محل استخرها در نزدیکی محل تفریخ نباشد ، بایستی برای جلوگیری از مرگ و میردر طی حمل و نقل، ظروف حاوی ناپلیوسها، توسط پمپهای هوادهی مجهز به باطری و یا کپسول اکسیژن هوادهی شوند. اگر حمل و نقل چند ساعت طول می کشد ، بهتر است ظروف حاوی ناپلیوسها تا حد صفر تا 5 درجه سانتی گراد با استفاده از آب سرد دریا و یا اضافه کردن کیسه یخ سرد شوند. در این درجه حرارت پایین سوخت و ساز ناپلیوسها و فعالیتهای حیاتی آنها بشدت کاهش مییابد، بدون اینکه در توانایی رشد آنهاتاثیری داشته باشد(29). هوادهی ملایم ، مثلا با یک پمپ آکواریوم و باطری ، برای نگه داشتن این جانوران کم تحرک در حالت تعلیق ضروری می باشد.
به این ترتیب حدود 100 میلیون ناپلیوس را می توان به مدت چند ساعت در کیسه پلاستیکی 20 لیتر ی بسته بندی شده در جعبه یونولیتی سرد با موفقیت منتقل نمود. بهترین زمان برای رهاسازی ناپلیوسها در استخرها در طول نصف شب هنگامی که درجه حرارت آب به کمترین مقدارش میرسد تا نزدیکی صبح همان روز می باشد. وقتی ناپلیوسها در دمای پایین منتقل میگردند، ضروری است که صبر بکنیم تا درجه حرارت در ظروف افزایش یابد به طوری که جانوران بتوانند فعالیتهای حیاتی خود را قبل از رهاسازی در استخرهای پرورشی مجددا از سر بگیرند. در شرایط باد سنگین مهم است که ناپلیوسها توسط لوله یا سیفون در سمتی از استخرها که باد از آنطرف می وزد، رهاسازی شوند تا از رانده شدن آنها به ساحل توسط امواج سنگین آب استخرجلوگیری گردد.
ح- عوامل مؤثر بر رشد جمعیت :
در طول روز اول بعد از رهاسازی ناپلیوسها، دیدن آنها در استخرها بسیارمشکل است زیرا آنها رنگ نارنجی خود را از دست داده و تمایل دارند که در بخشهای عمیق تری ازاستخرهای پرورشی تمرکز کنند. دیدن ناپلیوسها تنها در زمان بلوغ آنها مقدور میگردد که در این زمان موفقیت رهاسازی مورد ارزیابی قرار می گیرد. در استخرهای کوددهی شده ، که تحت شرایط مطلوبی مدیریت می شوند (به عنوان مثال ، درجه حرارت در محدوده تحمل برای سویه انتخاب شده، pH بین 5/7 و 5/8 ، شوری متوسط بین 100 تا 150 گرم در لیتر ، و وجود مقادیر کافی از ذرات غذا به ویژه فیتوپلانکتون) ، در چنین شرایطی بلوغ جنسی ممکن است 7 تا 10 روز بعد ازرهاسازی رخ دهد (25و30) . تحت این شرایط نسل مادری و نسل اول حاصل از آنها به طور کلی بروش ناپلی زایی تولید مثل می کنند ، که نتیجه آن افزایش سریع جمعیت می باشد. مقداری که جمعیت بتواند رشد کند توسط ظرفیت ماندگاری در استخرهای پرورشی تعیین شده است. عامل اصلی که بر این ظرفیت ماندگاری تاثیر می گذارد عبارت است ازعمق استخرهای پرورشی ، دسترسی به مواد غذایی (تعیین شده توسط غلظت مواد مغذی در آب) ، و فرکانس ورود آب که کیفیت آب و در نتیجه ورود مواد مغذی بیشتر واختلاط بهترآندسته از مواد مغذی که در کف استخرها تجمع یافته اند را بهبود می بخشد ،خواهد بود. به غیر از کمیت ، کیفیت جمعیت جلبکهای پلانکتونی (فیتوپلانکتونها) نیز ممکن است در رشد جمعیت آرتمیا تاثیر گذار باشد. جلبکهای سبز مثلا ، Tetraselmis و Dunaliella و دیاتومه ها مثلا ، Chaetoceros ، Navicula ، و Pleurosigma بهترین نوع غذا برای آرتمیاهستند . به مراتب بهتر از جلبک سبز رشته ای پلانکتونی آبی رنگ مثلا ، Lyngbya و Oscillatoria، که دومی لقمه خیلی بزرگی برای آرتمیا است تا بتواند آنرا مصرف وهضم نماید ولذا باعث مسدود کردن تراکوپودهای جانور و در نتیجه گرسنگی آرتمیا می گردد. جلبک ها رشته ای به رنگ سبز- آبی ممکن است در آبهای راکد (بدلیل ته نشینی جلبکهای سبز و دیاتومه ها ) و در شرایط غلظت بالایی از مواد آلی ، pHبالاومقادیر کمی ازCO2 غالب گردند (31و33) ، در این راستا ، همبستگی بسیار قوی بین ممانعت ازتعویض آب غنی از CO2 ، فروپاشی وکم شدن سریع جمعیت جلبک سبز ، و توسعه سیانوفیتهای پلانکتونی رشته ای نشان داده شده است(33). این امر نشانگر نقش بسیار مهم تعویض آب به طورمنظم در مدیریت استخرهای پرورشی می باشد ، به عنوان مثال ، جدای از تاثیرات حاصله بر مقدار غذا ، جریان پیوسته آب همچنین باعث تحریک شکوفایی گونه های مناسب فیتوپلانکتونی بسیار ریز برای رشد جمعیت آرتمیا می گردد.
ط - عوامل کنترل کننده تولید سیست:
اگر چه عوامل کنترل روشهای تولید مثل در آرتمیا به طور کامل شناسایی نشده است ، تولید مثل سیست زایی معمولا در آرتمیا توسط شوکهای محیطی القاء می گردد(34و35). در سیستم استخرهای پرورشی، تولید سیست اغلب هنگامی که جمعیت آرتمیا تحت تاثیرشوری بالا قرار می گیرد(مثلا ، هنگامی که آرتمیاها به حوضچه های با شوری بالا میرسند)، مشاهده گردیده است. شوک شوری همچنین بعنوان عامل موثری در تغییر روش تولید مثل آرتمیا به تولید سیست مطرح گردیده است(36و37). به عنوان مثال ، کاهش ناگهانی یا بالا بردن شوری از طریق ورود آبهای بسیار شور وایجاد چگالی آب متفاوت و یا در بارش بسیارسنگین باران به علاوه ، غلظت اکسیژن کم و یا نوسانات قابل توجه در سطح اکسیژن محلول، باعث القاء تولید مثل بروش سیست زایی در آرتمیا می گردد(34و38). این وضعیت باعث تحریک جانور به سنتز هموگلوبین و دفع متوالی غده هایی با پوسته قهوه ای بعنوان محصول نهایی سوخت و ساز و یا هماتین، که تشکیل دهنده اصلی پوسته سیست آرتمیااست می گردد(39و41). شوک ناشی از تغییرات اکسیژن در شرایط استخرهای پرورشی می تواند با افزایش شوری و یا با افزایش میزان کوددهی برای القاء شکوفایی فیتوپلانکتونی و ایجاد نوسانات گسترده روزانه در اکسیژن محلول بوجود آید.
بسیاری از محققین بر این امر تاکید داشته اند که تغییرات سیست زایی در آرتمیا تنها با استرسهای محیطی همبستگی ندارد ، بلکه علاوه براین تحت تاثیر سویه جغرافیایی آرتمیا که برای رهاسازی در استخرها بکارگرفته شده نیزجزوعوامل موثرمی باشند(20و42و43). در این مورد، پیشنهاد گردیده که تولید سیست در آرتمیا فرانسیسکانا تحت کنترل ژنتیکی بوده و دست کم مقداری با سطح هتروزیگوتی ژنهای موجود در آرتمیای مولد ماده مرتبط است(44). با در نظر گرفتن تفاوت های قابل توجه توزیع هتروزیگوتی در میان سویه های آرتمیا(16)، باید مراقبت لازم در انتخاب سویه مناسبی که نمایانگرسطوح هتروزیگوتی بالاتری باشد بعمل آید؛ به عنوان مثال ، سویه هائی که ساکن محیط های متغیرو پر تنش می باشند ، برای تولید سیست ترجیح داده می شوند. ولی مدیریت استخرهای پرورشی، حتی در صورت استفاده ازاین نوع سویه ها نیز ، باید درجهت ایجاد شرایط استرس برای حفظ تنوع ژنتیکی در جمعیت و در نتیجه جلوگیری از کاهش تولید سیست اعمال گردد.
در موارد متعدد مشاهده گردیده که، در زیستگاه های گرمسیری که به تازگی در آنها جمعیت های آرتمیا با نرخ بالای سیست زایی معرفی گردیده است ، پس از مدتی ، به محض آن که جمعیت به طور کامل پا برجا وساکن گردیده با کاهش شدید در تولید سیست مواجه بوده است (بدلیل انطباق با محیط جدید ) و یا بیوتوپ حاصله بطور کامل پایدار واستوار شده است به عنوان مثال، در برزیل(45)، تایلند( 12) و ویتنام(46). اخیرا این پدیده برای دومین بار در ماکائوی برزیل، مشاهده شده است: ظهور مجدد تولید سیست در پایان سال 1987 و آغاز سال 1988 می تواند تحت تاثیرتغییر مزارع میگوی محل به حوضچه های تبخیر برای تولید نمک باشد که بیوتوپهای جدیدی برای آرتمیاایجاد می کند. علاوه براین کاهش تولید سیست ممکن است به دلیل برداشت متوالی از سیستها باشد که منجر به حذف ارقام مستعد سیست زایی از جمعیت موجود گردیده است ولذا پیشنهاد شده که تولید سیست ممکن است توسط رها سازی با سویه های سیست زا مجددا احیا گردد(47).
ی - نظارت بر شرایط محیطی و تولید مواد غذایی در استخرها پرورشی:
پیش نیاز اساسی برای مدیریت صحیح استخرهای پرورشی ارزیابی منظم از شرایط محیطی استخرهای پرورشی می باشد. پارامترهای فیزیکی و شیمیایی که باید بررسی شود عبارتند از :1- اکسیژن محلول ،که به آسانی با الکترود اکسیژن یا با تیتراسیون بروش وینکلر اندازه گیری می گردد (48)،2- شوری آب استخرها در سطح آب و کف استخرها که توسط رفراکتومتراندازه گیری و یا با مقیاس هیدرومتری Baumé (جداول تبدیل چگالی آب شور و درجه هیدرومتری Beaumé، در همبستگی با درجه حرارت در جداول 2) سنجیده می شود، 3- اندازه گیری مقادیر pH با استفاده از pH متر، 4- آب و هوا ، درجه حرارت در سطح آب و کف استخرهای پرورشی با دماسنج حداقل و حداکثر، 5- عمق آب ، توسط عمق سنج اندازه گیری می گردد.
از آنجا که حفظ ونگهداری جمعیت سالم فیتوپلانکتونی، یکی از کلیدهای مهم برای تولید موفق آرتمیا در نظر گرفته می شود ، نظارت منظم بر سطوح غذایی و سطح ایستابی فیتوپلانکتون ها برای مدیریت مناسب استخرهای پرورشی بسیارمهم هستند، به عنوان مثال ، میزان تعویض آب ، مقادیر کوددهی و بیومس برداشت شده. غلظت مواد مغذی اصلی باید به طور منظم کنترل شود تا اطمینان لازم حاصل گردد که هیچ کمبودی باعث جلوگیری از رشد جلبکهای در حال تکثیر نبوده و یا اینکه نسبت ازت به فسفر بیش از حد پایین نیامده است. این امر شامل اندازه گیری فسفات معدنی واکنش پذیر(شکل عمده فسفر مورد نیاز برای سلولهای جلبک)، نیترات واکنش پذیرو یون آمونیوم ، ترجیحا توسط دستگاههای استاندارد رنگ سنجی(اسپکتروفتومتر) می باشد(48و49). جمعیت فیتوپلانکتون باید حداقل یک بار در هفته اندازه گیری وتجزیه وتحلیل شود. تراکم فیتوپلانکتونی بایستی بوسیله برداشت نمونه وبا شمارش مستقیم میکروسکوپی با استفاده از یک محفظه شمارش تعیین شود. هرجا که ممکن باشد، ترکیب گونه ها و اندازه هر سلول از جمعیت جلبک، به عنوان اولین عاملی که به طور مستقیم ممکن است بر ارزش غذایی و تولید آرتمیا تاثیرگذار باشد(5)، بایستی تعیین شود، دوما" تعیین اینکه آیا سلول های جلبک (به ویژه هنگامی که زنجیرای شکل و یا تشکیل کلنی داده اند) به اندازه کافی کوچک(کوچکتر ویا مساوی 50 میکرومتر) برای مصرف توسط آرتمیا باشند(50). بیشترین تعداد و مقدار از گونه های فیتوپلانکتون معمولا در استخرهای پرورشی غنی شده با مواد مغذی پیدا شده اند(51و52) عوامل دیگر قابل اندازه گیری در مورد تراکم فیتوپلانکتونها کدورت آب می باشد که احتمالا با استفاده ازروشهای کلریمتری ویا سشی دیسک اندازه گیری می شود. لوازم و روش های مورد نیاز برای اندازه گیری وزن خشک، کلروفیل و نحوه برآورد تولیدات اولیه درمنابع مختلف تشریح گردیده است (48و53و54) ، در محلهایی که آب استخرها ساکن ویا تحت تاثیر بادهای موسمی ضعیف قرار می گیرند ، همبستگی خوبی بین پارامترهای دوم و کدورت آب وجود دارد ، اندازه گیری کدورت آب هنوز ساده ترین و سریع ترین راه برای تعیین تغییرات در تراکم زندگی فیتوپلانکتونها است.
